TC/Tubantia meldt op 10 maart 2007 dat de NVAO (Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie) een positief oordeel heeft geveld over een opleiding van Saxion Hogescholen. Volgens de NVAO scoorde betreffende opleiding op alle fronten een voldoende en op sommige onderdelen, waaronder het niveau, de kwalificatie 'goed'. NVAO zegt eens in de zes jaar de kwaliteit van alle Nederlandse hbo-opleidingen te meten. Maar is dat werkelijk zo? Het meten van het niveau, concreet, toegespitst op het vak Bedrijfseconomie, hoe doet NVAO dat? Ik legde deze vraag aan NVAO voor. Want ik ken een hbo-alumnus, cijfer 8 (op schaal van minimaal 0 tot maximaal 10) voor Bedrijfseconomie op zijn eindlijst, 4-jarig hbo, gediplomeerd bij een NVAO-geaccrediteerde hbo-instelling in Eindhoven, waar de studie beperkt is gebleven tot het Basisboek Bedrijfseconomie van De Boer c.s. Het is (en dat zeggen de auteurs zelf in hun voorwoord) máár een inleidend leerboek. Ik heb documentatie over hbo studiemateriaal, je gelooft je ogen niet, niet alleen geen niveau, wat die hbo-studenten leren is baarlijke nonsens. Toch meet de NVAO op alle fronten een voldoende en geeft nota bene bij het onderdeel 'niveau' zelfs de kwalificatie 'goed' dus stelde ik NVAO de vraag: hoe meet u?

NVAO-directeur, de heer R. Derdelinckx, gaf mij per e-mail van 12 maart 2007 het volgende antwoord:

Geachte heer Jacobs,

Het niveau van een afgestudeerde wordt op twee wijzen getoetst. Enerzijds wordt het niveau van de opleiding getoetst aan de Dublin descriptoren voor bachelor, respectievelijk master. Dit zijn meer algemene niveaubepalingen, die in Europa gangbaar zijn voor hoger onderwijsopleidingen.

Anderzijds is het uiteraard van belang dat ook voldaan wordt aan de specifieke vereisten vanuit het vakgebied, de zogenaamde domeindeskundige eisen. Deze eisen worden vastgelegd door het visitatiepanel, dat over de vereiste deskundigheid dient te beschikken.

De concrete beoordeling van het afstudeerniveau gebeurt ook op basis van screening van representatieve eindwerkstukken, die moeten aantonen dat de afgestudeerde beantwoordt aan het bachelorniveau binnen het specifieke domein.

Uiteraard staat of valt de beoordeling met de deskundigheid van de panelleden. De selectie van de panelleden behoort tot de verantwoordelijkheid van de VBI, die hierbij evenwel de criteria die de NVAO eraan stelt moet respecteren. Tenslotte zal NVAO bij haar beoordeling van de VBI-rapporten nagaan in hoeverre de visitatieprotocollen zijn gerespecteerd, en het panel effectief deskundig mag beschouwd worden. In elk panel dient in alle geval een werkvelddeskundige te zitten.

Met vriendelijke groet,

Rudy Derdelinckx

Wat moet je met zo'n antwoord?

Er zijn Accreditatie- en Toetsingskaders. VBI's visiteren en beoordelen en NVAO toetst VBI's. Anders wordt het in het hbo, steeds weer anders, maar beter? Bewijzen zijn er niet. Zie het gebrek aan fatsoenlijke evaluaties. Managers beweren dat het beter wordt. Het is hun heilige geloof. De overheid vertrouwt die managers nochtans niet en heeft een systeem van accreditatie ingevoerd. Het feit dat accreditatie nodig is, zou tot nadenken moeten stemmen. Geaccrediteerd, is dat goed? NVAO praat wel over meten, maar geeft er overduidelijk blijk van niet te weten wat meten is.

Een internationaal aanvaarde definitie van meten luidt: Measurement is the process of empirical, objective assignment of numbers to the attributes of objects and events of the real world, in such a way as to describe them.

Uitgebreide toelichting en filosofische achtergrond staan in: Concise Encyclopedia of Measurement and Instrumentation, Pergamon Press, L. Finkelstein, K.T.V. Grattan (editors), 1994, ISBN 0-08-036212-5.

Bij meten is niet het meten maar het calibreren (dat het onderstaande woord ijken omvat) het kernprobleem. Pas als het calibreren klaar is, kan er gemeten gaan worden. Tot zolang zijn uitkomsten nietszeggend. Meten is bepalen hoeveel malen (meetwaarde) de maat (een zekere meeteenheid) in een voorwerp of hoeveelheid of wat ook begrepen is. Meten geschiedt door middel van registratie van de meetwaarde met behulp van een meetsysteem. Met 'ijken' is bedoeld al wat dient te gebeuren rondom het meten. Calibratie is eensdeels (populair gezegd) het herleidbaar maken van een referentie X door middel van een vergelijk met een referentie Y, die de standaard wordt genoemd. In de techniek zijn uiteindelijk alle referenties herleidbaar tot de Internationale Standaard voor de beschouwde meetgrootheid. En ijking is de wettelijk (IJkwet 1939) verplichte calibratie (plus certificering) van een instrument. Calibratie omvat anderdeels ook de gehele procedure van de vergelijking (omgevingscondities, enzovoorts). Die procedures liggen in de techniek vast in (eveneens internationaal aanvaarde) protocollen. Er is - samenvattend - 'iets' rondom het 'meten' waaraan volledig voldaan moet zijn vooraleer sprake is van een meting. Het is pas meten als er geen open einden meer zijn. Als alles eenduidig vastligt. Als het ten slotte op te maken meetrapport niet weerlegd kan worden. Er kan wel gezegd worden dat een auto 40.387 kilometer heeft gereden, zie de tellerstand op het dashboard. Maar is dat ook zo? Het resultaat is weliswaar herleid tot een standaard, maar dat is niet genoeg. Pas na verificatie van de calibratie is hard te maken (Bovag garantie te geven) dat die auto inderdaad (ten naaste bij) 40.387 km heeft gereden. De calibratie moet de toets der kritiek kunnen doorstaan. Zonder bewijs heeft geen (overtuigende) meting plaatsgehad.

Het "meten" van geluidsoverlast bij Schiphol is geen meting: men cijfert net zolang tot het gewenste resultaat eruit komt; de referentie is volledig zoek; het resultaat is niet herleidbaar tot een standaardmaat. De te meten grootheid is niet bewezen zoveel keer de maat (een meeteenheid). Aan de eis van bewijs voldoet de uitkomst niet in het geval van geluidsoverlast bij Schiphol. Ergo, er is daarbij geen sprake van meten.

Toch is wat men doet rondom de geluidsoverlast bij Schiphol 'heilig' vergeleken bij wat NVAO beweert te doen: het meten - eens in de zes jaar - van de kwaliteit van hbo-opleidingen. Wat NVAO doet, is geen meten, en het NVAO-oordeel garandeert niets omtrent het niveau van de alumni wat betreft specifieke vereisten vanuit het vakgebied Bedrijfseconomie.

Overal waar de studie beperkt blijft tot het Basisboek Bedrijfseconomie van De Boer c.s. wordt feitelijk geen bedrijfseconomie gegeven. Het is (en dat zeggen de auteurs zelf in hun voorwoord) máár een inleidend leerboek. Toch verkrijgen die opleidingen het NVAO-overheidskeurmerk.

Op heel veel plaatsen in het hoger onderwijs wordt het vak Bedrijfseconomie niet op niveau gegeven. Helaas. Wel mooie termen en titels: Finance Advanced, Management Accounting & Control, Financial Accounting, enzovoorts, maar INHOUD, ho maar.

Voor Kenniselementen - harde feitelijke kennis - alsmede Testvragen en Opgaven:
Test uzelf (Theorie) en Test uzelf 2 (Opgaven).